Αφιέρωμα στον paterfamilia (με αφορμή μια γιορτή…)

Αφιέρωμα στον paterfamilia (με αφορμή μια γιορτή…)

Γράφει η Έλενα Σταύρου, Δικηγόρος, σπουδάστρια Δημοσιογραφίας στο Δημόσιο ΙΕΚ Ιωαννίνων

Πατέρας, μπαμπάς, πατρική φιγούρα, πατρικό πρότυπο, έννοιες που περιστρέφονται από έναν βασικό πυρήνα, αυτόν της πατρότητας.

Ρόλοι αμέτρητοι αυτοί του πατέρα, μέσα σε λογοτεχνήματα, μύθους, παραμύθια, στην ποίηση, στη ζωγραφική στον ελληνικό και ξένο κινηματογράφο και ας παραπονιούνται οι άντρες ότι έχει δοθεί μεγαλύτερη έμφαση και προβολή στη γιορτή της μητέρας.

Από την αρχαία Ελλάδα σωσμένες τραγωδίες, κωμωδίες, μύθοι, ιστορίες, διηγήσεις, πραγματικά γεγονότα (Αιγέας-Θησέας, Ιφιγένεια εν Αυλίδει/Αγαμέμνονας-Ιφιγένεια, Ομήρου Ιλιάδα/Πρίαμος-Έκτορας)

Απ’ την ευρωπαϊκή διανόηση, φιλοσοφία, ποίηση ( Τα ωραιότερα ποιήματα για τον πατέρα-Ανθολογία / Εκδόσεις Καστανιώτη) και λογοτεχνία, ο ρόλος του πατέρα και η επίδρασή του στην παιδική ψυχή αλλάζει προσωπεία, χαρακτήρα και διάθεση για να μας προβληματίσει και εν τέλει να μας διδάξει (Βασιλιάς Ληρ-Σαίξπηρ, Αδερφοί Καραμαζώφ-Ντοστογιέφσκι)

Στην σύγχρονη λογοτεχνία αλλάζει η περιγραφή, αλλάζουν τα δεδομένα-κοινωνικά, εργασιακά και πολιτισμικά-ο πατέρας γίνεται άλλοτε από ανύπαρκτος έως υπερπροστατευτικός και από άκριτα δοτικός έως ελάχιστα επαρκής στην διαπαιδαγωγική του ικανότητα και προσφορά. Οι μπαμπάδες φαίνεται πως αναλαμβάνουν πολλές φορές ρόλους που παλαιότερα ανήκαν στις μητέρες.

Κάνουν μπάνιο τα παιδιά τους, τα αλλάζουν, τα ντύνουν, τα πάνε βόλτα, τα ψυχαγωγούν διαβάζοντάς τους ιστορίες και παραμύθια.

Παρόλο όμως που ποτέ άλλοτε δεν ήταν τόσο ενεργοί στο οικογενειακό σκηνικό, πολλοί μπαμπάδες νιώθουν μπερδεμένοι ίσως γιατί μέχρι πρότινος να αποτελούσαν την δεσποτικά πατριαρχική φιγούρα, την προσωποποίηση της δύναμης ενώ τώρα βλέπουν πως αυτό σιγά σιγά υποχωρεί μπαίνοντας σε περιοχές, μέχρι πρόσφατα αυστηρά μητρικής αρμοδιότητας.

Σίγουρα υπάρχουν υγιείς εκδηλώσεις πατρότητας όπως και εκδηλώσεις που είναι ελλιπείς, ανεπαρκείς έως και αρρωστημένες. Εξ’ άλλου έχει απ’ την ζωή την ίδια αποδειχθεί, πως οι γονεϊκοί ρόλοι συχνά εναλλάσσονται και τα όρια μεταξύ πατρότητας και μητρότητας μπορούν εύκολα να μετατοπισθούν ή να ανατραπούν.

Έτσι μία μητέρα μπορεί να ανταποκριθεί στο μέγιστο δυνατόν στο ελλιπές πατρικό χρέος και ένας άντρας να υποκαταστήσει στο βαθμό που του επιτρέπεται την έλλειψη της μητέρας.

Σίγουρα ένας «καλός πατέρας» είναι πιο αποτελεσματικός στον μητρικό του ρόλο από μια «κακή» μητέρα και το αντίστροφο.

Τα τελευταία χρόνια όλο και πιο συχνά συναντάμε οικογένειες που βρίσκονται σε χωρισμό ή έχουν πάρει διαζύγιο. Πολλά λογοτεχνικά κείμενα ειδικά στην σύγχρονη ξένη λογοτεχνία καταπιάνονται με το ευαίσθητο αυτό για τα παιδιά θέμα. Έψαξα, βρήκα και σας προτείνω 6 βιβλία για το παιδί και το μπαμπά της μονογονεϊκής οικογένειας και όχι μόνο. Ο Τζατζίκι και ο μπαμπάς του (Συγγραφέας: Nilsson – Bränström, Moni/Εκδόσεις: Ερευνητές), Το αστεράκι του μπαμπά μου, είμαι εγώ (από τον ίδιο εκδοτικό οίκο και συγγραφέα), Ο μπαμπάς σου ήταν ακριβώς σαν εσένα (Συγγραφέας: Kelly Bennett /Εκδόσεις: Μεταίχμιο), 5 κόλπα μπας και γυρίσει σπίτι ο μπαμπάς
(Συγγραφέας: Παναγιώτα Χούτα / Εκδόσεις: Πατάκη), Στο σπίτι του μπαμπά
(Συγγραφέας: Lightfoot Kiri / Εκδόσεις: Μεταίχμιο), Στο πλευρό του μπαμπά
(Συγγραφέας: Johnson Pete /Εκδόσεις: Πατάκη).

Μέσα στα περισσότερα, προκύπτει ένα συμπέρασμα. Πως σε καμία περίπτωση οι διαζευγμένοι σύζυγοι δεν πρέπει να παύουν να είναι γονείς. Υπάρχουν ακόμα και «οικογένειες» χωρίς τους φυσικούς γονείς ( παιδιά ορφανά-υιοθετημένα παιδιά). Γονείς και παιδιά έρχονται αντιμέτωποι με καινούργιες απαιτήσεις. Η δομή της οικογένειας αλλάζει.

Ο μπαμπάς είναι το πρώτο ανδρικό πρότυπο ενός κοριτσιού, και έχει την δύναμη να επηρεάσει την προσωπικότητα της και να διαμορφώσει τον τρόπο που βλέπει τον κόσμο. O μπαμπάς θα είναι πάντοτε ο ήρωάς της, η αγκαλιά για να κρυφτεί, το στήριγμά της στη δύσκολή στιγμή, το περήφανο και άγρυπνο βλέμμα που καμαρώνει την πριγκίπισσά του καθώς μεγαλώνει.

Το ξεχωριστό αυτό δέσιμο μπαμπά και κόρης περιγράφουν τα βιβλία: Μια αγκαλιά (Συγγραφέας: Μαρίνα Γιώτη / Εκδόσεις: Διόπτρα), Η ζωή με τον μπαμπά (Συγγραφέας: Δημήτρης Τσιλινίκος / Εκδόσεις: Επόμενος Σταθμός), Ο δικός μου μπαμπάς (Συγγραφέας: Μάκης Τσίτας/ Εκδόσεις: Πατάκης), Οι δυο τους κι άλλοι δύο (Συγγραφέας: Κοντολέων Μάνος/ Εκδόσεις: Πατάκη), Ο Συλλέκτης (Συγγραφέας: Soloup / Εκδόσεις: Ίκαρος)

Σε πολλά παραμύθια και λογοτεχνήματα για παιδιά, φαίνεται η έλλειψη αγάπης, ώστε η υπόθεση και εξέλιξη του έργου να γίνεται περιπετειώδης (Χωρίς οικογένεια-Μαλό Εκτώρ, Όλιβερ Τουίστ-Κ. Ντίκενς, Το κορίτσι με τα σπίρτα-Χ.Κ.΄Αντερσεν κ.ά. )

Είναι γενικά παραδεκτό πως ένα υγιές πατρικό πρότυπο θα χαρακτηριζόταν από ωριμότητα, πληρότητα, προστατευτικότητα, υπευθυνότητα, δικαιοσύνη, αποδοχή, αφοσίωση, μοίρασμα χρόνου, υπομονή, τρυφερότητα, αυτοθυσία και ένα πλήθος άλλων γνωρισμάτων και εκδηλώσεων του ανθρώπινου χαρακτήρα.

Μιλάμε για πληρότητα χαρακτήρα και ωριμότητα, γνωρίσματα που σπάνια οι άνθρωποι κατακτούν προτού γίνουν γονείς. Σπάνια, σύγχρονα λογοτεχνικά βιβλία και θεατρικά έργα ξετυλίγουν τέλειους πατρικούς χαρακτήρες και πρότυπα. Η σχέση πατέρα-παιδιών και οι μπαμπάδες ως κινητήρια δύναμη περιγράφονται στους παρακάτω τίτλους σύγχρονων μυθιστορημάτων όπως το: ‘Εξαιρετικά δυνατά & απίστευτα κοντά’ του Jonathan Safran Foer, ‘Ο κήπος του Θεού’ του Jan Siebelink, ‘Ο δρόμος’, το μυθιστόρημα που ο Cormac McCarthy έγραψε το 2006 και σημείωσε τεράστια εκδοτική και λογοτεχνική επιτυχία, ‘Η θλίψη είναι ένα πράγμα με φτερά’ από τις καλύτερες νουβέλες του Max Porter, ‘ Tραγούδα, άταφο πουλί ’ το μυθιστόρημα της Jesmyn Ward, που βραβεύτηκε με το εθνικό λογοτεχνικό βραβείο της Αμερικής, ‘Η σκιά του ανέμου’ του Carlos Ruiz Zafón, ‘Mια Οδύσσεια-Ένας πατέρας, ένας γιός, ένα έπος’ του Daniel Mendelsohn, “Tα οχτώ βουνά” του Πάολο Κονιέττι, ένα μυθιστόρημα ύμνος στη σχέση πατέρα-γιού. (Πηγή: https://www.public.gr/)

Το ζητούμενο όμως μέσα από την ανάγνωση λογοτεχνημάτων από παιδιά αλλά και μεγάλους δεν είναι η ωραιοποίηση υπαρκτών καταστάσεων και γεγονότων αλλά η εις βάθος ενδοσκόπηση ανθρώπινων χαρακτήρων με σκοπό την ενσυναίσθηση, την επικοινωνία και τέλος την ψυχαγωγία.

Γινόμαστε κοινωνοί στο έργο του λογοτέχνη και άλλοτε διδασκόμαστε, άλλοτε λυτρωνόμαστε. Άλλοτε παρηγορούμαστε και χαιρόμαστε, και άλλοτε λυπόμαστε.

Μπαμπάδες του ελληνικού και ξένου κινηματογράφου

Δεν θα μπορούσε να παραβλεφθεί και από την έβδομη τέχνη ταινίες που ύμνησαν την πατρότητα.

Ο Ελληνικός Κινηματογράφος, στο είδος της Κωμωδίας ασχολήθηκε πάρα πολύ με τους παραδοσιακούς μπαμπάδες μιας ολάκερης εποχής από το 1950 ως το τέλος της δεκαετίας του 1970.

 

Ο Κλασικός Ελληνικός Κινηματογράφος ανέδειξε τη μορφή του “ΜΠΑΜΠΑ” στην κωμωδία αλλά συνάμα συνέθεσε το δίδυμο ΜΠΑΜΠΑΣ-ΚΟΡΗ το οποίο και κατέστη συντριπτικά κυρίαρχο σε αντίθεση με το δίδυμο ΜΠΑΜΠΑΣ-ΓΙΟΣ που υστέρησε σε προβολή.

 Μεγάλοι Έλληνες Ηθοποιοί μας διακρίθηκαν σε ρόλο κλασικού Μπαμπά στον Κινηματογράφο μας όπως οι: ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΟΓΟΘΕΤΙΔΗΣ: στην ταινία του 1958 “ΕΝΑΣ ΗΡΩΣ ΜΕ ΠΑΝΤΟΥΦΛΕΣ” του ΑΛΕΚΟΥ ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ , ΜΙΜΗΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: 1962 “Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΑΝΝΟ”, ΟΡΕΣΤΗΣ ΜΑΚΡΗΣ, ο πιο κλασικός καταξιωμένος “ΜΠΑΜΠΑΣ” στο Ελληνικό Σινεμά τόσο στο κλασικό δράμα όσο βέβαια και στις αθάνατες κωμωδίες όπως: (“Η ΚΥΡΑ ΜΑΣ Η ΜΑΜΜΗ”, “Ο ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΤΟΥ”, “Η ΘΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΙΚΑΓΟ”, “ΚΟΡΙΤΣΙ ΤΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ”κλπ..) ΝΙΚΟΣ ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ, Άλλος ένας κλασικός ΜΠΑΜΠΑΣ της μεγάλης Οθόνης (1962 “Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΜΟΥ Ο ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ”, 1967 “Ο ΧΑΖΟΜΠΑΜΠΑΣ”), ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ( 1966 “ΦΟΥΣΚΟΘΑΛΑΣΣΙΕΣ” ,1964 “ΔΕΣΠΟΙΝΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ”, “ΤΖΕΝΗ ΤΖΕΝΗ”,“Ο ΜΠΑΜΠΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΕΤΑΙ”, “ΜΙΑ ΤΡΕΛΗ ΤΡΕΛΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ”, “ΚΟΡΟΪΔΑΚΙ ΤΗΣ ΔΕΣΠΟΙΝΙΔΑΣ”, “ΨΕΥΤΡΑ”, “ΚΥΡΙΕΣ ΤΗΣ ΑΥΛΗΣ”), ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ, Ένας ακόμα μεγάλος μας ηθοποιός που ερμήνευσε το ρόλο του πολύπαθου μπαμπά στη μεγάλη οθόνη με μεγάλο πεδίο δράσης. Δεκάδες ήταν οι ταινίες του μεγάλου μας ερμηνευτή στις οποίες ήταν ένα ταλαίπωρος Μπαμπάς όπως στις ταινίες (“ Η ΛΙΖΑ ΚΑΙ Η ΑΛΛΗ”, “ΔΙΑΚΟΠΕΣ ΣΤΗΝ ΑΙΓΙΝΑ”, ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΑΤΙ ΑΛΛΟ”, “ΜΙΚΡΟΙ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΝ ΔΡΑΣΗ”, “ΛΑΘΟΣ ΣΤΟΝ ΕΡΩΤΑ” “Η ΚΟΡΗ ΜΟΥ Η ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΡΙΑ”), NIKHΤΑΣ ΠΛΑΤΗΣ: ( 1965 “ΤΕΝΤΥ ΜΠΟΫ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ”), ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΖΕΡΒΟΣ (1962 “Ο ΑΤΣΙΔΑΣ”), ΛΑΥΡΕΝΤΗΣ ΔΙΑΝΕΛΛΟΣ στις ταινίες ( ”MΑΝΤΑΛΕΝΑ” και “ΤΟ ΠΙΟ ΛΑΜΠΡΟ ΑΣΤΕΡΙ” ).

Από τις ξένες ταινίες στο σινεμά ξεχωρίζουν οι παρακάτω: «To Kill a Mockingbird» (1962) με τον Gregory Peck, «Kramer vs. Kramer» στο ρόλο του πατέρα ο Dustin Hoffman, «Mrs. Doubtfire» (1993) με τον Robin Williams, «Life is Beautiful» (1997) με τον Roberto Benigni), «I Am Sam» (2001) με τον Sean Penn, «The Pursuit Of Happyness» (2006) με τον Will Smith, «The Road» (2009) με τον Viggo Mortensen, «Gifted»(2017) με τον Chris Evans, «Beautiful Boy» (2018) με τον Steve Carell και φυσικά μια από τις πιο τρυφερές ταινίες κινουμένων σχεδίων «Finding Nemo»(2003) με πρωταγωνιστή το μικροσκοπικό ψαράκι Marlin.

Ποτέ η πολιτεία με θεσμούς δεν όρισε διαδικασίες που να κρίνουν πότε ένας άντρας ή μία γυναίκα μπορεί να γίνει σωστός γονέας. Αντιλαμβανόμενη όμως τον δύσκολο, μοναδικό και απαιτητικό ρόλο του γονιού δημιούργησε τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Σχολών Γονέων. http://www.sxolesgonewn.gr/

 Οι Σχολές Γονέων ξεκίνησαν στην Ελλάδα το 1962 με πρωτοβουλία της ψυχολόγου Μαρίας Χουρδάκη. Το 1964 δημιουργείται η «Διεθνής Ομοσπονδία για την Εκπαίδευση των Γονέων» (F.I.E.P.). Από το 1962 έχουν δημιουργηθεί πολυάριθμες ομάδες Σχολών Γονέων σε συνεργασία με διάφορους φορείς και πλαίσια, με δήμους, με συλλόγους γονέων ή με άλλους συλλόγους, με δημόσια και ιδιωτικά σχολεία όλων των βαθμίδων.

Σύμφωνα με την UNESCO, οι γονείς είναι παιδαγωγοί αναντικατάστατοι, οι βασικοί υπεύθυνοι για την ανατροφή του παιδιού τους. Μα την ίδια ώρα είναι απροετοίμαστοι για τον πολύ υπεύθυνο ρόλο τους και μάλιστα στη σημερινή εποχή που αφενός βάλλονται από υπερπληροφόρηση και παραπληροφόρηση, αφετέρου ο θεσμός της οικογένειας αλλάζει και μετασχηματίζεται με γοργούς ρυθμούς. Ο Γάλλος ψυχίατρος André Berge στο γνωστό βιβλίο του Το επάγγελμα των γονέων υποστηρίζει ότι ενώ ο σύγχρονος άνθρωπος θεωρεί υποχρέωσή του να προετοιμάζεται για όλα τα επαγγέλματα, δεν προετοιμάζεται για τα δύο σπουδαιότερα, αυτά του γονέα και του πολιτικού, τα οποία ο καθένας αισθάνεται έτοιμος να τα ασκήσει οποτεδήποτε, χωρίς κανενός είδους γνώση και προπαρασκευή.
Είναι όμως στ’ αλήθεια επάγγελμα ο ρόλος του γονιού; Και τι είναι η Σχολή Γονέων;
Σύμφωνα με τη «Διεθνή Ομοσπονδία για την Εκπαίδευση των Γονέων» (Fédération Internationale pour l’ Education des Parents–F.I.E.P.), στη Σχολές Γονέων κάποιος μαθαίνει το «επάγγελμα» του γονέα, διότι –όπως υποστηρίζει– το να είσαι γονέας στην εποχή μας δεν μπορεί να είναι αυτοσχεδιασμός. Οι ανθρωπιστικές επιστήμες έχουν αναπτυχθεί πολύ και οι μελέτες που έχουν διεξαχθεί στην αναπτυξιακή και στην κοινωνική ψυχολογία μάς τροφοδοτούν συνεχώς με νέα δεδομένα που ο σύγχρονος γονιός χρειάζεται να γνωρίζει.

Σωστός πατέρας είναι πριν και πάνω απ’ όλα σωστός παιδαγωγός…

Τα παιδιά έχουν ανάγκη από την υπευθυνότητα και την αγάπη μας…μα πάνω απ’ όλα το δεύτερο.

Παρόντες και απόντες, με θετική και αρνητική επιρροή, με λιγότερη και με περισσότερη αγάπη, οι μπαμπάδες βρίσκονται στις ζωές των περισσοτέρων από εμάς αλλά και στο επίκεντρο, με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, χιλιάδων ιστοριών της λογοτεχνίας και άλλων πολιτισμικών προιόντων. Αύριο γιορτάζουν και είναι μια μικρή ευκαιρία να σηκώσουμε το τηλέφωνο και να πούμε ένα γεια στους μπαμπάδες μας, αν βρίσκονται μακριά, ή να τους δώσουμε ένα φιλί, αν βρίσκονται κοντά μας. ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ σε όλους του μπαμπάδες του κόσμου!

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Η αμερικανικής εμπνεύσεως Παγκόσμια Ημέρα του Πατέρα γιορτάζεται κάθε τρίτη Κυριακή του Ιουνίου (21 Ιουνίου 2020). Με δώρα απ’ όλη την οικογένεια τιμώνται ο πατέρας, ο παππούς ή ο προπάππους.

Εμπνεύστρια της Παγκόσμιας Ημέρας του Πατέρα ήταν η αμερικανίδα Σονόρα Σμαρτ – Ντοντ, που θέλησε να καθιερώσει μια γιορτή ανάλογη με την Ημέρα της Μητέρας, προκειμένου να τιμήσει τον πατέρα της Γουίλιαμ Σμαρτ, βετεράνο του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου, που ανέθρεψε μόνος του τα 6 παιδιά της οικογένειας.

Ο πρώτος εορτασμός της Ημέρας του Πατέρα έγινε στις 19 Ιουνίου 1910 στο Σπόκεν της πολιτείας Γουάσινγκτον, όπου ζούσε η οικογένεια Σμαρτ. Παρέμεινε ένα γεγονός τοπικής σημασίας για πολλά χρόνια μέχρι το 1966, οπότε ο τότε αμερικανός πρόεδρος Λίντον Τζόνσον με διάταγμά του ανακήρυξε την τρίτη Κυριακή του Ιουνίου ως Ημέρα του Πατέρα. Έκτοτε ήταν θέμα χρόνoυ ο εορτασμός να περάσει τα αμερικανικά σύνορα και να διεθνοποιηθεί.

Ο Πίνακας είναι του Νίκου Εγγονόπουλου (Σύνθεση: Με τον πατέρα)

Show Buttons
Hide Buttons