Όταν τα γεγονότα δε συμφωνούν μαζί μας, κακό του κεφαλιού τους…

Όταν τα γεγονότα δε συμφωνούν μαζί μας, κακό του κεφαλιού τους…

Μετάφραση: Παναγιώτης Μπούρχας

Αναδημοσίευση από το www.niemanlab.org. Εδώ ολόκληρο το άρθρο.

 

Υπάρχει κάτι σάπιο στην κατάσταση της αμερικανικής πολιτικής ζωής. Οι Η.Π.Α. (μεταξύ άλλων εθνών) χαρακτηρίζονται όλο και περισσότερο από πολύ πολωμένες, πληροφοριακά «μονωμένες» ιδεολογικές κοινότητες που καταλαμβάνουν τα δικά τους πραγματολογικά σύμπαντα.

Μέσα στη συντηρητική πολιτική μπλογκόσφαιρα, η υπερθέρμανση του πλανήτη για παράδειγμα, είναι είτε μια απάτη (hoax) ή τόσο αβέβαιη ώστε να είναι ανάξια σχολιασμού. Μέσα σε άλλες γεωγραφικές ή online κοινότητες, τα εμβόλια, το φθοριούχο νερό και τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα θεωρούνται ότι είναι επικίνδυνα. Τα «δεξιά» μέσα μαζικής ενημέρωσης περιγράφουν μια λεπτομερή εικόνα του πώς ο Donald Trump είναι το… θύμα μιας κατασκευασμένης συνωμοσίας.

Τίποτε από αυτά δεν είναι σωστό, όμως. Η πραγματικότητα της ανθρωπογενούς υπερθέρμανσης του πλανήτη είναι παγιωμένη επιστημονική γνώση. Η υποτιθέμενη σχέση μεταξύ των εμβολίων και του αυτισμού έχει καταρριφθεί τόσο οριστικά όσο τίποτα, στην ιστορία της επιδημιολογίας. Είναι εύκολο να βρει κανείς έγκυρες διαψεύσεις των αθωωτικών για τον εαυτό του, ισχυρισμών του Donald Trump σχετικά με την Ουκρανία και πολλά άλλα θέματα.

Ωστόσο, πολλοί μορφωμένοι άνθρωποι ειλικρινά απορρίπτουν συμπεράσματα βασισμένα σε αποδεικτικά στοιχεία πάνω σε αυτά τα θέματα…

Θεωρητικά, η επίλυση πραγματολογικών διαφορών θα έπρεπε να είναι σχετικά εύκολη: απλά παρουσιάστε τα στοιχεία μιας ισχυρής επικρατούσας θέσης επί ενός ειδικού θέματος. Η προσέγγιση αυτή επιτυγχάνεται τις περισσότερες φορές όταν το ζήτημα είναι, ας πούμε, το ατομικό βάρος του υδρογόνου.

Αλλά τα πράγματα δεν λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο όταν η επιστημονική επικρατούσα άποψη παρουσιάζει μια εικόνα που απειλεί την ιδεολογική κοσμοθεωρία κάποιου. Στην πράξη, αποδεικνύεται ότι η πολιτική, θρησκευτική ή εθνική ταυτότητα ενός ατόμου προβλέπει αρκετά αποτελεσματικά την προθυμία του να δεχτεί ή όχι, την ειδική γνώση σε οποιοδήποτε πολιτικοποιημένο ζήτημα.

Η υποκινούμενη συλλογιστική είναι αυτό που οι κοινωνικοί επιστήμονες ονομάζουν «διαδικασία λήψης αποφάσεων» για τα αποδεικτικά στοιχεία που δέχονται με βάση τα συμπεράσματα που προτιμούν… Όπως εξηγώ στο βιβλίο μου «Η αλήθεια για την άρνηση: προκατάληψη και αυταπάτη στην επιστήμη, την πολιτική και τη θρησκεία» («The Truth About Denial: Bias and Self-Deception in Science, Politics, and Religion»), αυτή η πολύ ανθρώπινη τάση ισχύει για όλα τα είδη συμβάντων σχετικά με τον φυσικό κόσμο, την οικονομική ιστορία και τα τρέχοντα γεγονότα.

Η διεπιστημονική μελέτη αυτού του φαινομένου έχει λάβει διαστάσεις μόνο κατά τα τελευταία έξι ή επτά χρόνια. Ένα πράγμα έχει καταστεί σαφές: Η αποτυχία των διαφόρων ομάδων να αναγνωρίσουν την αλήθεια, για παράδειγμα, για την αλλαγή του κλίματος, δεν εξηγείται από την έλλειψη πληροφοριών σχετικά με την επιστημονική γνώση επί του θέματος.

Αντίθετα, αυτό που ισχυρά προβλέπει την απόρριψη της επιστημονικής γνώσης πάνω σε πολλά αμφιλεγόμενα θέματα, είναι απλώς η πολιτική πεποίθηση ενός ατόμου.

Μια μετα-μελέτη του 2015 έδειξε ότι η ιδεολογική πόλωση πάνω στην πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής αυξάνεται πραγματικά ανάλογα με τις γνώσεις περί πολιτικής, επιστήμης και / ή της ενεργειακής πολιτικής των ερωτηθέντων. Οι πιθανότητες ένας συντηρητικός να είναι «αρνητής» της κλιματικής αλλαγής είναι σημαντικά υψηλότερες αν αυτός ή αυτή είναι απόφοιτος κολλεγίου. Οι συντηρητικοί που σημειώνουν υψηλότερες επιδόσεις στις δοκιμασίες διανοητικής επιτήδευσης ή σε δεξιότητες ποσοτικής συλλογιστικής είναι οι πλέον επιρρεπείς στην αιτιολογημένη συλλογιστική σχετικά με την επιστήμη του κλίματος.

Αυτό δεν είναι μόνο πρόβλημα για τους συντηρητικούς. Όπως απέδειξε ο ερευνητής Dan Kahan, οι φιλελεύθεροι είναι λιγότερο πιθανό να δεχτούν την επικρατούσα άποψη των ειδικών σχετικά με τη δυνατότητα ασφαλούς αποθήκευσης πυρηνικών αποβλήτων ή με τις συνέπειες των νόμων περί πυροβόλων όπλων.

Οι πρόγονοί μας εξελίχθηκαν σε μικρές ομάδες, όπου η συνεργασία και η πειθώ είχαν τουλάχιστον τόσο να κάνουν με την αναπαραγωγική επιτυχία, όσο και οι ακριβείς πραγματολογικές τους πεποιθήσεις για τον κόσμο. Η ένταξη στη φυλή ενός ατόμου απαιτούσε την αφομοίωσή του στο ιδεολογικό σύστημα πεποιθήσεων της ομάδας. Μια ενστικτώδης προκατάληψη για χάρη της ομάδας και της κοσμοθεωρίας κάποιου είναι βαθιά ριζωμένη στην ανθρώπινη ψυχολογία.

Η αίσθηση ενός ανθρώπου για τον εαυτό του είναι στενά συνδεδεμένη με την ταυτοτική κατάσταση και τις πεποιθήσεις της ομάδας του ή της. Δεν εκπλήσσει λοιπόν το γεγονός ότι οι άνθρωποι αντιδρούν αυτόματα και αμυντικά στις πληροφορίες που απειλούν την ιδεολογική τους κοσμοθεωρία. Αντιδρούμε με εξορθολογισμό και επιλεκτική αξιολόγηση των αποδεικτικών στοιχείων – δηλαδή, συμμετέχουμε σε μια επιβεβαίωση με προκατάληψη, δίνοντας πίστη σε μαρτυρίες ειδικών που μας αρέσουν και βρίσκουμε λόγους να απορρίψουμε τα υπόλοιπα…

Οι πολιτικοί επιστήμονες Charles Taber και Milton Lodge επιβεβαίωσαν πειραματικά την ύπαρξη αυτής της αυτοματοποιημένης αντίδρασης. Διαπίστωσαν ότι τα μεροληπτικά θέματα, όταν παρουσιάζονται με φωτογραφίες πολιτικών, παράγουν μια συναισθηματική απάντηση «like/dislike» που προηγείται κάθε είδους συνειδητής, ή πραγματικής εκτίμησης ως προς το ποιος απεικονίζεται.

Σε ιδεολογικά φορτισμένες καταστάσεις, οι προκαταλήψεις κάποιου καταλήγουν να επηρεάζουν τις τελεολογικές πεποιθήσεις κάποιου. Στο βαθμό που εσείς ορίζετε τον εαυτό σας ως προς τις πολιτισμικές σας ευθύνες, οι πληροφορίες που απειλούν το σύστημα πεποιθήσεών σας – ας πούμε, πληροφορίες σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις της βιομηχανικής παραγωγής στο περιβάλλον – μπορούν να απειλήσουν την αίσθηση της ταυτότητάς σας. Αν είναι μέρος της κοσμοθεωρίας της ιδεολογικής κοινότητάς σας ότι τα αφύσικα πράγματα είναι ανθυγιεινά, οι πραγματολογικές πληροφορίες σχετικά με μια επιστημονική επικρατούσα θέση σχετικά με την ασφάλεια των εμβολίων ή των Γενετικώς Τροποποιημένων Οργανισμών, μοιάζει σαν μια προσωπική επίθεση.

Οι απροσδόκητες πληροφορίες μπορούν επίσης να απειλούν με άλλους τρόπους. Οι θεωρητικοί του συστήματος της Δικαιοσύνης, όπως ο ψυχολόγος John Jost, έχουν δείξει πώς καταστάσεις που αποτελούν απειλή για τα καθιερωμένα συστήματα προκαλούν ανελαστική σκέψη και επιθυμία για κλείσιμο. Για παράδειγμα, όπως επανειλημμένα ανασκοπείται ο Jost και οι συνάδελφοί του, οι πληθυσμοί που αντιμετωπίζουν οικονομική δυσπραγία ή εξωτερική απειλή έχουν συχνά στραφεί σε αυταρχικούς ιεραρχικούς ηγέτες που υπόσχονται ασφάλεια και σταθερότητα.

Αυτού του είδους η φορτισμένη με επιπτώσεις αιτιολογημένη σκέψη με κίνητρα εξηγεί ένα ευρύ φάσμα παραδειγμάτων μιας ακραίας, ανθεκτικής στις αποδείξεις απόρριψης των ιστορικών γεγονότων και της επιστημονικής αυθεντίας.

Έχει αποδειχθεί ποτέ ότι οι περικοπές φόρων γίνονται αποδεκτές με όρους οικονομικής ανάπτυξης; Οι κοινότητες με μεγάλο αριθμό μεταναστών έχουν υψηλότερα ποσοστά βίαιου εγκλήματος; Μήπως η Ρωσία αναμείχθηκε στις προεδρικές εκλογές των Η.Π.Α. το 2016; Προφανώς, η γνώμη των ειδικών όσον αφορά αυτά τα θέματα χειραγωγείται από τα «οπαδικά» μέσα μαζικής ενημέρωσης όπως και αν τα ίδια τα αποδεικτικά στοιχεία είναι εγγενώς μεροληπτικά.

Φαινόμενα αρνητισμού είναι πολλά και ποικίλα, αλλά η ιστορία πίσω από αυτά είναι, τελικά, αρκετά απλή. Η ανθρώπινη γνώση είναι αδιαχώριστη από τις ασυνείδητες συναισθηματικές αντιδράσεις που πηγαίνουν χέρι χέρι μαζί της. Υπό τις σωστές συνθήκες, τα παγκόσμια ανθρώπινα χαρακτηριστικά όπως η ευνοιοκρατία (μεροληψία) εντός μιας ομάδας, το υπαρξιακό άγχος και η επιθυμία για σταθερότητα και έλεγχο συνδυάζονται σε μια τοξική, δικαιολογούμενη από το σύστημα πολιτική ταυτότητας.

Όταν τα συμφέροντα, τα πιστεύω ή τα δόγματα απειλούνται από ανεπιθύμητες πραγματολογικές πληροφορίες, η προκατειλημμένη σκέψη γίνεται άρνηση. Και, δυστυχώς, αυτά τα γεγονότα σχετικά με την ανθρώπινη φύση μπορούν να χειραγωγηθούν για πολιτικούς σκοπούς.

Αυτή η εικόνα είναι λίγο ζοφερή, διότι υποδηλώνει ότι τα γεγονότα από μόνα τους έχουν περιορισμένη ισχύ για την επίλυση πολιτικοποιημένων ζητημάτων, όπως η αλλαγή του κλίματος ή η πολιτική μετανάστευσης. Αλλά κανονικά, η κατανόηση του φαινομένου της άρνησης είναι σίγουρα ένα κρίσιμο πρώτο βήμα για την αντιμετώπισή του.

 

Show Buttons
Hide Buttons